Rozmawiajcie z nami częściej niż raz na 4 lata

2 listopada 2026 | O procesie

Według przeprowadzonego w 2023 roku na zlecenie More in Common Polska i Fundacji Stocznia sondażu IPSOS, ponad połowa Polek i Polaków uważa, że głos obywateli i obywatelek nie jest brany pod uwagę przy decydowaniu o kluczowych dla Polski sprawach oraz że społeczeństwo nie ma możliwości brania udziału w procesie podejmowania decyzji.

Z tych samych badań wynika wyraźna potrzeba zmian w sposobie traktowania nas przez klasę polityczną i nadzieja: chcemy być włączani w podejmowanie decyzji częściej niż raz na cztery lata, bowiem jako społeczeństwo wierzymy, że przy dobrych warunkach ludzie są w stanie dojść do porozumienia i konstruktywnych wniosków mimo różnic w poglądach. Musimy jednak nauczyć się innego języka: włączającego w debatę różne środowiska, ale przede wszystkim – częściej niż do tej pory – samych obywateli i obywatelki. Ale – by miało to sens – trzeba radykalnie zmienić zasady gry. Jak? Przede wszystkim dając więcej przestrzeni na zdobycie wiedzy i dłuższą, spokojną rozmowę. Pierwszy taki ogólnopolski eksperyment, przeprowadzony przez zespół Fundacji Stocznia, odbył się w 2022 roku i zgromadził wokół tematu ubóstwa energetycznego blisko 850 osób z całego kraju.

Inny model rozmowy

Narada obywatelska, której elementem jest panel obywatelski, to nowy sposób szukania rozwiązań na ważne i trudne tematy. Stawia nacisk na autentyczną dyskusję, opartą na faktach oraz reprezentatywny głos obywateli i obywatelek w podejmowaniu kluczowych dla państwa decyzji. Przetestowany na temacie ubóstwa energetycznego model zakłada realizację spotkań lokalnych i ogólnopolskiego panelu obywatelskiego.

W tym procesie najpierw odbyło się 45 oddolnych narad lokalnych w całej Polsce. Wzięło w nich udział ok. 700 osób, a zorganizowały je jednostki samorządowe, organizacje społeczne oraz sami mieszkańcy i mieszkanki. Rozmowa odbywała się na bazie opracowanego przez nas scenariusza i posłużyła zebraniu opinii i postulatów osób biorących udział w naradach.

Następnie odbył się ogólnopolski panel obywatelski. Zgromadził wylosowaną grupę blisko 100 Polek i Polaków, odpowiadającą strukturze społeczno-demograficznej kraju. Grupa ta otrzymała wsparcie ekspertów, przedstawiających fakty na temat problemu ubóstwa energetycznego (część edukacyjna), czas na dyskusję o rozwiązaniach pod okiem moderatorów (cześć deliberacyjna) i możliwość wyboru rozwiązań w drodze głosowania. Efektem panelu było sformułowanie werdyktu, na który składały się rekomendacje działań dla rządu i samorządów. W spotkaniu podsumowującym cały proces Ogólnopolskiej narady obywatelskiej o kosztach energii wzięli udział politycy i polityczki większości partii. Docenili dalekowzroczność wypracowanych rozwiązań i z uznaniem odnieśli się do takiego sposobu podejmowania decyzji.

My naprawdę umiemy rozmawiać!

Narada obywatelska o kosztach energii pokazała, że Polki i Polacy chcą i potrafią konstruktywnie rozmawiać, nawet jeśli różnią się w poglądach. Chcą też mieć wpływ na podejmowane decyzje i być aktywnymi obywatelami i obywatelkami. Choć w panelu obywatelskim brały udział osoby reprezentujące różne wartości i opcje polityczne, to przyznały na koniec, że udało im się wyjść poza własną perspektywę.

– Roztropność ich werdyktu mogłaby, naszym zdaniem, zawstydzić wielu polityków, którym trudno oderwać się od sposobu prowadzenia polityki, narzucanego 4-letnią kadencją i doraźnymi interesami, nie zawsze w duchu myślenia o dobru wspólnym czy długofalowym interesie publicznym – komentował wówczas wynik głosowania Kuba Wygnański z Fundacji Stocznia. – Ważny jest oczywiście głos ekspertów, ale zda się on na niewiele, jeśli do dyskusji nie włączą się decydenci i sami obywatele, którzy muszą wyrazić na te rozwiązania zgodę – w szczególności wtedy, jeśli wiążą się one z jakimiś ograniczeniami czy zobowiązaniami po ich stronie – mówił Wygnański.

Chcemy naradzać się częściej

Panel obywatelski daje ludziom moc sprawczą, a rządzącym pozwala dostrzec, co realnie jest potrzebne. Kilka lat temu zauważyła to Irlandia, a także Kanada, Wielka Brytania, USA czy Francja. Doświadczenia tych państw pokazują – panele działają. Jednak w Polsce podjęliśmy próbę pójścia krok dalej, otwierając dyskusję szerzej – poprzez włączenie komponentu lokalnego w postaci narad lokalnych poprzedzających panel obywatelski.

W sondażu IPSOS zdaniem aż 80% Polek i Polaków narady obywatelskie powinny odbywać się regularnie i stać się stałym narzędziem podejmowania ważnych decyzji politycznych w różnych tematach społeczno-politycznych. Wierzą oni, że ten sposób rozmowy może przyczynić się do zmniejszania napięć społecznych.

Panel obywatelski, a szerzej cały proces, może więc być lekarstwem, które pozwoli ludziom odzyskać poczucie sprawczości i odbudować zaufanie do klasy politycznej, ale także wesprze władze kraju w podejmowaniu trudnych i złożonych decyzji. Niezwykle ważny jest więc wymiar podjętej przez taką grupę obywateli i obywatelek decyzji – werdykt obywatelski jest ważny dla ludzi, bo został przez nich wydany i mają do niego więcej zaufania. Takiego poparcia i legitymizacji zmian nigdy nie uzyska grono pięciu, dziesięciu czy nawet stu ekspertów w danym temacie.